فلانانگان (Owen Flanagan) در کتاب آگاهی بازنگری شده پنج راهبرد برای حل مسئله آگاهی مطرح کرده است. این راهبردها به طرح رویکرد کلی حل مسئله آگاهی می پردازد. به نظر وی ما تنها با این پنج راهبرد می توانیم به این مسئله بپردازیم. این راهبردها بدین قرار اند:

1-دیدگاه غیرطبیعت‌گرایی (nonnaturalism) که می‌گوید آگاهی یک پدیده طبیعی نیست و در واژگان علوم طبیعی فهمیده نمی‌شود. درواقع، اين رويكرد بدنبال علتی فراطبیعی در تبیین چرایی کیفیات ذهنی پدیداری است.

2-دیدگاه لاادری‌گرایانه اصولی(Principled agnosticism) ، اين ديدگاه مطابق نظر نیگل (1974 و 1986) بوده و معتقد است طبیعت‌گرایی شانی است که فهمیده نمی‌شود، زیرا ما نمی توانیم بفهمیم که چطور نسبت آگاهی و ذهن در واژگان طبیعی‌گرایانه قابل فهم مي‌باشد. درواقع ما نمی‌توانیم به اين سوال جواب دهيم كه آن چیزی که قرائتی عینی از سوبژکتیویته را معنا مي‌دهد چيست؟

3-دیدگاه طبیعت‌گرایی ضدبرساختی(anticonstructive naturalism) یا طبیعت‌گرایی فی ذاته  و یا باطن‌گرایی جدید كه مربوط به دیدگاه کالین مک‌گین(1991)است. اینکه، واقعیاتی بنام مغز وجود دارد، ولی اينكه بگوییم چگونه این واقعیات به آگاهی مربوط است بطور شناختی خارج از توانائي ماست و فهم ما از درك ماهيت آگاهي "بطورشناختي مسدود" است.

4-دیدگاه طبیعت‌گرایی حذف‌گرایانه (eliminativist naturalism)(پل چرچلند 1981 و پاریشا اسمیت چرچلند 1983) مطابق این دیدگاه طبیعت درست است و داستان کامل از مغز ما داستان کاملی از حیات ذهنی‌مان است. اما معنایی در آگاهی هست که نمی‌توان توضیح داد. آگاهی در عین سادگی مبهم و بطور تاریخی در تئوری های غلط و گیج کننده پیچیده شده است. از این منظر آگاهی کیفیات ذهنی (qualia) و سوبژکتیو امور غیرمفید اند که تبیین‌های علمی طبیعت‌گرایانه را می‌طلبند، درحالیکه بهتر است اين مفاهيم از تبیین‌های علمی حذف شوند.

5-دیدگاه طبیعت‌گرایی برساختی (constructive naturalism) دلایلی داریم مبنی بر اینکه می‌توانیم فهم خود را در رابطه با آگاهی و مغز بهبود ببخشیم و می‌توانیم وجود آگاهی در طبیعت جهان را بطور قابل قبولی بسازیم و متعاقباً می‌توان تبیینی بر آگاهی تجربه کیفی و پدیداری ارائه نمود. به نظر فلاناگان مسئله آگاهی بهتر است از حالت های اول شخص جهت شاهدی برای سوبژکتیو در نظر گرفته شود.


  1. Flanagan٫ Owen٫Consciousness Reconsidered٫ MIT Press٫۱۹۹۲