کل گرایی(1) کل گرایی چیست؟
داریوش آشوری برای معادل واژه holism از «کل نگری» و «کلّیِّت نگری» استفاده کرده است.(واژه شناسی علوم انسانی، ۱۳۸۶) امروزه علاوه بر این کلمات، واژه «کل گرائی» در بسیاری از متون فلسفی متداول گشته است. در اصطلاح شناسی فلسفی کل گرایی در دو دیدگاه اصلی مطرح شده است. Conformational holism یا کل گرائی تائیدی و semantic holism یا کل گرائی معنائی یا کل گرائی معناشناختی. کل گرایی تائیدی به آن دیدگاهی دلالت می کند که تئوری ها به مثابه یک کل تایید میگردد. مطابق این دیدگاه هنگامیکه یک تئوری تایید میشود هر چیزی که آن تئوری بیان می دارد یا بدان دلالت دارد مورد تایید قرار می گیرد. این دیدگاه با رد تمایز قضایای تحلیلی/ ترکیبی و این نظریه که تئوریهای قابل تایید با معنا هستند پیوند خورده است. بدین ترتیب این دیدگاه آنرا به کل گرایی معنا شناختی هدایت می کند، به خصوص این دیدگاه که حتی جملات ریاضیات و منطق قابل تایید توسط شواهد هستند و از آنجادارای محتوای تجربی اند و دارای صدق تحلیلی نیستند.(Psillos،2007,p.109)

اما دیدگاه کل گرائی معناشناختی، دیدگاهی است که میگوید تمام ترمها و مفاهیم معنایشان را از تئوریها و شبکه ای از جملات اصل بنیاد (nomological statements) کسب میکنند که بدانها الحاق گردیده اند. این نظریه خصوصاً در ارتباط با معنای ترم های تئوریک مطرح می شوند. پاتنم استدلال کرده است تمام مفاهیم تئوریک، مفاهیم «قانون - خوشه ای» (law-cluster) هستند یعنی معنائی را افاده میکنند که فراتر از آنچه در جملات اصل بنیاد واقع شده اند. چرا که جملات اصل بنیاد جملات تالیفی هستند که به هیچ طریقی نمی توان برای جداسازی بیرون از آنچه را که در معانی مفاهیم ثابت شده و از آنچه را که در محتوی تجربی تعین یافته اند، انجام گیرد. بدین طریق هیچ راهی برای تمایز گذاری بین قضایای تحلیلی و تالیفی وجود ندارد. کل گرایی معنا شناختی بطور اساسی با این مدعی که گفتمان تئوریک بامعنا است پیوند خورده است. با این وجود در ارتباط با این نظریه که تمام مشاهدات نظریه بار هستند، کل گرایی معنا شناختی می تواند این نتیجه را که معنای ترم های مشاهدتی به طریق کل گرایانه ای تعین یافته اند در نظر گرفته می شود. شاید اشکال کار در این نگرش اینجا باشد که چون معنای ترم ها توسط نظریه ها همچون یک کل شکل گرفته اند، بنابراین هرگاه نظریه ای تغییر کند در آنصورت در معنای کل عبارات تغییراتی حاصل خواهد شد. بنابراین ما دارای تز گونه معنای اساسی با تغییرات تئوری هستیم(Psillos،2007,p.109-110) در این دیدگاه، هر نظریه ایی که به وجهی از وجوه برای کل یک سیستم {=نظام} واقعیت و ضرورت تبینی مساوی یا بیشتر از واقعیت یا ضرورت تبینی اجزاء آن قائل است، نظریه کل گرایانه است. بدین ترتیب دیدگاه معرفت شناختی کل گرایانه نظریاتی درباره شبکه باور است.(مینو حجت،1387،ص109)
کل گرانی در متافیزیک ، معرفت شناسی ، فلسفه زبان ، فلسفه ذهن مطرح گردیده است . کواین، میشل دامت ، فرگه ، ویتگنشتاین ،دنالد دویدسون ،پیتر استراوسون در این موضوع اظهار نظر کرده اند .