شاید تاکنون از خود پرسیده باشید: ما چطور می توانیم در سبک  نوشتن و گفتن راهی را پیدا کنیم تا در قالب آن به ادبیات و مجموعه واژگان خود دست یابیم. در این مورد باید بگویم متاسفانه هیچ راه هکار معجزه آسائی وجود ندارد. یعنی هیچ کاتالیزوی برای رسیدن به این مقصود وجود ندارد.

با این وجود شاید بتوان در این موضوع موارد زیر را بیان ارائه نمود:

1.      اندیشمندان در طی سالیان متمادی به تحقیق و پژوهش، تامل و اندیشه می پردازند و شکل و محتوی کلام خود را از این رهگذر پیدا می کنند. ادبیات هر اندیشمند متاثر از پارامترهای بسیاری است مانند تاثیری که او از آرای دیگر اندیشمندان اخذ میکند، دریافتها و درک خود او از آن موضوع، شخصیت اخلاقی ،مرامها و منشهای فردی در مطلق معنای کلمه و بسیاری از مسائل که قابل احصاء و شمارش نیستند.

2.      اندیشمند مجذوب موضوع مورد علاقه خود میشوند و نوعی یگانگی و اتحاد با موضوع برایشان دست میدهد. ارمغان این اتحاد و پیوستگی کشف نکات جدید و بیان آنهاست. آنان در بیان اندیشه هایشان مقصد و مقصودی را مراد خود قرار میدهند. بنابراین مجموعه ای از مفاهیم در کنار یکدیگر قرار میگیرند و ارتباطاتی بین این مفاهیم بوجود می آید و با بکار بردن واژه ها و ترکیب شدن آنها، مراد آنان را تصویر میشود. در این صورت شبکه ای از مفاهیم (جدید) و مجموعه واژگان خلق می شوند.

3.      گاهی اندیشمند و فیلسوفان ازیک واژه ای معنی خاصی را اراده میکند.و برای بیان آن دست به توضیح و ایضاح و گاهی به تفسیر آن می پردازند. بدین ترتیب اولین واژه آنها در دایره واژگان شان بوجود می آید. تفسیر و توضیح آن مفاهیم ، به نحوی ویژه به بازسازی این شبکه می انجامد. در واقع در این بازسازی ها مفاهیم و نحوی ارتباطشان آرام آرام شکل می گیرد. و بدین طریق ادبیات خاص آن اندبشمند بوجود می آید. این واژه ها در عوالم(ذهنی)اندیشمندان در نسبت و مناسبت با واژه های دیگر و مفاهیم دیگر قرار میگیرد. بدین ترتیب باید گفت این واژه ها هستند که شکل دهنده اندیشه ها می باشند.

4.      اندیشمندان این مفاهیم را در ابتدای کار اغلب از دیگر اندیشمندان به عاریت می گیرند و سپس آن را می پرورانند. و گاه نیازمند مفاهیم جدیدتر هستند تا بتوان مراد خود را ادا کند در این صورت به ساخت مفاهیم جدید می پردازند. در این مرحله نسبت و رابطه آن را با سایر مفاهیم تعریف میکنند.

5.      ابتدا مفاهیم اغلب با بسیاری از مفاهیم دیگر ارتباط دارند مانند شکل 1 که در آن مراحل اولیه تفکر را نشان می دهد. اما به مرور ارتباط مفهومی برخی مفاهیم با هم گسسته و کم رنگتر میشود و گاه ارتباط آنها قویتر و پر رنگتر میشود. هریک از مفاهیم در این حالت مبهم و گنگ میباشد.

6.      در این مرحله آرام آرام مفاهیم دسته دسته می شوند . این دسته بندی بیشتر مبتنی بر شباهت بین آنها است. بدین طریق شبکه های کوچکتر و استوارتری نسبت به قبل درست میشود . شکل 2 این نسبت را نشان میدهد. البته بین آنها میتوان روابط دیگری هم صادق باشد مثلاً نسبت تقابل، متضاد . این موضوع به محکم شدن شبکه مفاهیم کمک میکند.در این حالت شبکه شفافتر و واضح تر از قبل میباشد.

 7.       آخرین صورت بندی های تفکر با شکل نهائی شبکه مفاهیم همراه است.در این حالت شبکه گسترده تر و پیچیده تر میشود .یعنی شبکه مفاهیم خود دارای زیر شبکه مفاهیم خواهد بود که هریک دارای هسته مرکزی و ارتباطات و نسبت های خودش خواهد بود . بعلاوه هر ریزشبکه با زیر شبکه مفاهیم شبیه به خود ارتباط خواهد داشت. شکل 3 این موضوع را به خوبی نشان میدهد.  

شبکه واژگان و مفاهیم

درک صحیح ادبیات اندیشمندان در گرو شناخت درست سبک نوشتاری و سیاق گفتاری و استدلالی آنهاست و درک صحیح این موضوع (یعنی درک درست سبک نوشتاری و گفتاری آنان) مدخل بسیار مناسبی و استواری جهت فهم اندیشه و تفکر اندیشمندان و فیلسوفان است. امروزه فرهنگ واژگان فیلسوفان و اندیشمندان بصورت کتابهائی به زیور چاپ آرسته گشته اند. بطور نمونه فرهنگ واژگان ویتگنشتاین، فرهنگ واژگان افلاطون و بسیاری از فیلسوفان دیگر به چاپ رسیده اند. اما آیا چنین کتابهائی در مورد مفاهیم و اهداف و رهیافتها و راهکارهای آنان ارائه شده است؟ شاید کتابها و مقالاتی که هر روزه در مورد فیلسوفان و شناخت افکارشان به چاپ می رسد، به نحو غیر مستقیم به این موضوع اشاره دارند درحالیکه هیچ کدام  به شکل ساده و سهل الوصولی اضلاع اندیشه آنان را به دست نداده اند.

 به نظر می رسد ما می توانیم صور تعقلی فیلسوفان و اندیشمندان را به کمک شبکه واژگان آنان طوری رسم کنیم  که به رهیافتی درست و صحیح در اندیشه و افکار آنان بیانجامد. شبکه ای از واژگان که پیوند و ارتباط  واژگان  و مفاهیم از آن قابل استنباط باشد. بدین ترتیب لازم است علاوه بر واژگان به مفاهیم مندرج در ارتباطات بین واژگان هم پی برد و درست در این صورت میتوان شبکه ای از مفاهیم را رسم نمود.